Environment & Climate – Bài 10: Academic language for environmental topics

do con người gây ra (thuật ngữ khoa học)

caused or produced by human activity, used especially in scientific writing

• Most of the warming observed since the mid-20th century is due to anthropogenic emissions.Phần lớn sự ấm lên quan sát được từ giữa thế kỷ 20 là do khí thải do con người gây ra.

Đồng nghĩa:

man-made, human-induced

Văn phong rất học thuật; trong bài viết thường có thể thay bằng man-made / human-caused.

nhân tạo, do con người tạo ra

made or caused by people rather than by nature

• Some floods are natural, but others are made worse by man-made structures such as dams and concrete roads.Có những trận lũ là tự nhiên, nhưng số khác bị trầm trọng thêm bởi công trình nhân tạo như đập và đường bê tông.

Đồng nghĩa:

artificial, human-made

Trái nghĩa:

natural

Văn phong trung tính hơn về giới: human-made, artificial.

phát thải, thải ra (khí, nhiệt, ánh sáng)

to send out gas, heat, light or sound into the surroundings

• Aircraft emit large amounts of carbon dioxide, especially on long-haul flights.Máy bay thải ra lượng lớn CO2, nhất là trên các chuyến bay đường dài.

Đồng nghĩa:

give off, release

Họ từ:

emission (danh từ)

Dạng từ:

emits, emitted, emitting

chất gây ô nhiễm

a substance that makes air, water or soil dirty and harmful

• Vehicles release pollutants such as nitrogen dioxide, which can build up in busy streets.Xe cộ thải ra các chất ô nhiễm như nitơ điôxít, chất này có thể tích tụ ở những con phố đông đúc.

Họ từ:

pollute (động từ), pollution (danh từ)

Dạng từ:

pollutants

bụi mịn, bụi dạng hạt (PM)

very small pieces of dust, soot and liquid in the air that can be breathed deep into the body

• Levels of particulate matter in some Asian cities often exceed World Health Organization guidelines.Nồng độ bụi mịn ở một số thành phố châu Á thường vượt khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới.

Viết tắt PM; PM2.5 là hạt có đường kính từ 2,5 micromet trở xuống. Không đếm được.

làm nhiễm bẩn, làm ô nhiễm (nước, đất, thực phẩm)

to make water, soil or food dirty or unsafe by adding a harmful substance

• Waste from the mine has contaminated the river that local farmers use for irrigation.Chất thải từ mỏ đã làm ô nhiễm con sông mà nông dân địa phương dùng để tưới tiêu.

Họ từ:

contamination (danh từ), contaminant (danh từ)

Dạng từ:

contaminates, contaminated, contaminating

nguy hại, độc hại

dangerous, especially to people's health or to the natural world

• Old batteries and electronic devices contain hazardous materials and should not go in ordinary bins.Pin cũ và thiết bị điện tử chứa vật liệu nguy hại, không nên bỏ vào thùng rác thông thường.

Họ từ:

hazard (danh từ)

sự xử lý, tiêu huỷ (rác thải)

the process of getting rid of waste or something you no longer need

• The safe disposal of electronic waste is a growing problem in developing countries.Việc xử lý an toàn rác thải điện tử là vấn đề ngày càng lớn ở các nước đang phát triển.

Họ từ:

dispose of (cụm động từ), disposable (tính từ)

Không đếm được. Động từ: dispose of sth (không bỏ of).

mưa axit

rain that has become harmful because gases from burning fuel have mixed with water in the air

• Acid rain damaged forests and lakes in Europe until laws reduced emissions of sulphur dioxide.Mưa axit đã tàn phá rừng và hồ ở châu Âu cho đến khi luật pháp cắt giảm khí thải lưu huỳnh điôxít.

Không đếm được. Nguyên nhân chính: khí lưu huỳnh điôxít và nitơ ôxít.

tầng ô-dôn

a layer of gas high above the Earth that protects living things from the sun's harmful rays

• Thanks to a global ban on certain chemicals, the ozone layer is slowly recovering.Nhờ lệnh cấm toàn cầu đối với một số hoá chất, tầng ô-dôn đang dần phục hồi.

Luôn đi với the. Không nhầm: lỗ thủng tầng ô-dôn không phải nguyên nhân chính của nóng lên toàn cầu.

bể chứa các-bon, bể hấp thụ các-bon

a natural area, such as a forest or ocean, that takes in more carbon dioxide than it gives out

• Forests and oceans act as carbon sinks, absorbing a large share of the carbon dioxide that humans produce.Rừng và đại dương đóng vai trò bể chứa các-bon, hấp thụ một phần lớn lượng CO2 do con người thải ra.

Dạng từ:

carbon sinks

hấp thụ

to take in a gas, liquid or heat

• As the oceans absorb more carbon dioxide, the water becomes more acidic, which harms shellfish.Khi đại dương hấp thụ nhiều CO2 hơn, nước biển trở nên axit hơn, gây hại cho các loài có vỏ.

Họ từ:

absorption (danh từ), absorbent (tính từ)

Dạng từ:

absorbs, absorbed, absorbing

phát thải nhiều các-bon

producing a lot of carbon dioxide compared with other ways of doing the same thing

• Beef is one of the most carbon-intensive foods because cattle need a lot of land and produce methane.Thịt bò là một trong những thực phẩm phát thải nhiều các-bon nhất vì bò cần nhiều đất và thải ra khí mê-tan.

Trái nghĩa:

low-carbon

làm cạn kiệt, làm suy giảm

to reduce the amount of something, such as a resource, until little or none is left

• Overuse of groundwater has depleted wells in many farming areas.Việc khai thác nước ngầm quá mức đã làm cạn kiệt giếng ở nhiều vùng nông nghiệp.

Họ từ:

depletion (danh từ)

Dạng từ:

depletes, depleted, depleting

có hạn, hữu hạn

existing only in limited amounts, so it will eventually be used up

• Oil is a finite resource, so economies cannot depend on it forever.Dầu mỏ là tài nguyên hữu hạn, nên các nền kinh tế không thể phụ thuộc vào nó mãi.

Trái nghĩa:

infinite, unlimited

Phát âm /ˈfaɪnaɪt/ (khác infinite /ˈɪnfɪnət/).

đang suy giảm dần, ngày càng ít đi

becoming gradually smaller in size or number

• Farmers in the region are struggling with dwindling water supplies.Nông dân trong vùng đang chật vật vì nguồn nước ngày càng cạn dần.

Họ từ:

dwindle (động từ)

bổ sung, làm đầy lại

to fill something up again or bring it back to its previous level

• Groundwater is being pumped out faster than rainfall can replenish it.Nước ngầm đang bị bơm lên nhanh hơn tốc độ nước mưa có thể bổ sung lại.

Họ từ:

replenishment (danh từ)

Dạng từ:

replenishes, replenished, replenishing

nước ngầm

water held underground in soil and rock, often pumped up through wells

• Pumping too much groundwater can cause the land above it to sink.Bơm quá nhiều nước ngầm có thể làm vùng đất phía trên bị sụt lún.

Không đếm được.

lượng mưa (kể cả tuyết, mưa đá) – thuật ngữ khoa học

rain, snow or hail that falls to the ground, or the amount of it that falls

• The chart shows average monthly precipitation in three cities over a year.Biểu đồ thể hiện lượng mưa trung bình hằng tháng ở ba thành phố trong một năm.

Đồng nghĩa:

rainfall

Không đếm được. Hay gặp ở Writing Task 1 (biểu đồ khí hậu) và bài Reading khoa học.

khô hạn, khô cằn

having very little rain, so that few plants can grow

• In arid regions, every drop of water has to be used carefully.Ở các vùng khô hạn, từng giọt nước đều phải được sử dụng tiết kiệm.

Đồng nghĩa:

dry

Trái nghĩa:

humid

sa mạc hoá

the process by which fertile land becomes desert, usually because of drought or poor land use

• Overgrazing and long droughts have speeded up desertification on the edges of the Sahara.Chăn thả quá mức và hạn hán kéo dài đã đẩy nhanh quá trình sa mạc hoá ở rìa sa mạc Sahara.

Không đếm được.

xâm nhập mặn

the movement of sea water into rivers, soil or underground fresh water

• Saltwater intrusion in the Mekong Delta has ruined rice harvests during severe dry seasons.Xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long đã làm mất mùa lúa trong những mùa khô khắc nghiệt.

Đồng nghĩa:

salinity intrusion

Không đếm được. Rất hay dùng khi nói về đồng bằng sông Cửu Long.

làm ngập, nhấn chìm

to cover a large area of land with water

• Without stronger sea defences, low-lying coastal towns could be inundated by the end of the century.Nếu không có đê biển kiên cố hơn, các thị trấn ven biển thấp trũng có thể bị nhấn chìm vào cuối thế kỷ.

Đồng nghĩa:

flood, submerge

Họ từ:

inundation (danh từ)

Dạng từ:

inundates, inundated, inundating

Nghĩa bóng: be inundated with = bị dồn dập (thư, yêu cầu).

điểm tới hạn, điểm bùng phát

the moment at which a series of small changes becomes large and impossible to stop or reverse

• Scientists warn that the Amazon could reach a tipping point and turn from rainforest into dry grassland.Các nhà khoa học cảnh báo rằng rừng Amazon có thể chạm điểm tới hạn và chuyển từ rừng mưa thành đồng cỏ khô.

Dạng từ:

tipping points

không thể đảo ngược, không thể khôi phục

impossible to change back to how it was before

• Once a species becomes extinct, the loss is irreversible.Một khi một loài đã tuyệt chủng, mất mát đó là không thể đảo ngược.

Trái nghĩa:

reversible

Họ từ:

irreversibly (trạng từ)

thảm khốc, mang tính thảm hoạ

causing sudden and terrible damage or suffering

• If global temperatures keep rising, the consequences for food production could be catastrophic.Nếu nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng, hậu quả đối với sản xuất lương thực có thể là thảm khốc.

Đồng nghĩa:

disastrous, devastating

Họ từ:

catastrophe (danh từ)

mong manh, dễ bị tổn hại

easily damaged or harmed, and difficult to repair once damaged

• Mass tourism can put pressure on fragile island ecosystems.Du lịch đại trà có thể gây sức ép lên những hệ sinh thái đảo mong manh.

Họ từ:

fragility (danh từ)

Anh-Anh đọc /ˈfrædʒaɪl/; Anh-Mỹ đọc /ˈfrædʒl/.

(thuộc) sinh thái

connected with the relationship between living things and their environment

• Draining the wetland would be an ecological disaster for migrating birds.Tháo cạn vùng đất ngập nước sẽ là một thảm hoạ sinh thái đối với chim di cư.

Họ từ:

ecology (danh từ), ecologist (danh từ), ecologically (trạng từ)

đặc hữu (chỉ có ở một vùng nhất định)

(of a plant or animal) found naturally in only one particular place in the world

• Many of the plants on the island are endemic, so losing their habitat would mean losing them forever.Nhiều loài cây trên đảo là loài đặc hữu, nên mất môi trường sống đồng nghĩa với mất chúng vĩnh viễn.

Giới từ: endemic to + nơi chốn. Trong y học endemic = (bệnh) lưu hành ở một vùng – nghĩa khác.

với tốc độ đáng báo động

happening so quickly that it causes worry

• Tropical forests are disappearing at an alarming rate.Rừng nhiệt đới đang biến mất với tốc độ đáng báo động.

Đứng sau động từ chỉ sự thay đổi (rise, fall, decline, spread…).

gây ra mối đe doạ cho

to be a possible danger to someone or something

• Rising sea levels pose a threat to millions of people living in coastal cities.Mực nước biển dâng gây ra mối đe doạ cho hàng triệu người sống ở các thành phố ven biển.

Dạng từ:

poses a threat to, posed a threat to, posing a threat to

Không dùng "make a threat to" theo nghĩa này. Biến thể: pose a risk to, pose a danger to.

kiềm chế, hạn chế (sự gia tăng của cái xấu)

to control or limit something harmful so that it does not increase

• Governments must act quickly to curb greenhouse gas emissions.Các chính phủ phải hành động nhanh để kiềm chế lượng phát thải khí nhà kính.

Đồng nghĩa:

limit, restrict, rein in

Họ từ:

curb (danh từ)

Dạng từ:

curbs, curbed, curbing

Đọc giống kerb (lề đường, Anh-Anh) nhưng nghĩa khác.

quyết liệt, mạnh tay; (thay đổi) đột ngột và lớn

extreme and having a strong or sudden effect

• Without drastic cuts in emissions, the world will fail to limit warming to 1.5 degrees.Nếu không cắt giảm phát thải quyết liệt, thế giới sẽ không thể giới hạn mức ấm lên ở 1,5 độ.

Họ từ:

drastically (trạng từ)

sự đồng thuận của giới khoa học

the shared view of most scientists in a field, based on the evidence available

• There is a strong scientific consensus that human activity is the main cause of recent global warming.Giới khoa học đồng thuận mạnh mẽ rằng hoạt động của con người là nguyên nhân chính của sự nóng lên toàn cầu gần đây.

người hoài nghi về biến đổi khí hậu

a person who doubts that climate change is happening or that humans are causing it

• Climate sceptics often argue that the climate has always changed naturally.Những người hoài nghi về khí hậu thường lập luận rằng khí hậu vốn luôn thay đổi một cách tự nhiên.

Họ từ:

sceptical (tính từ), scepticism (danh từ)

Dạng từ:

climate sceptics, climate skeptic

Anh-Anh: sceptic; Anh-Mỹ: skeptic. Cách gọi mạnh hơn: climate change denier.

có ý thức bảo vệ môi trường

aware of environmental problems and making choices that reduce harm to nature

• Environmentally conscious consumers increasingly choose brands that use recycled materials.Người tiêu dùng có ý thức môi trường ngày càng chọn những thương hiệu dùng vật liệu tái chế.

Đồng nghĩa:

eco-conscious, environmentally aware