Family & Children – Bài 10: Academic language for essays on family

con cái, con cháu (cách nói trang trọng)

a person's children, or the young of an animal

• Most parents want their offspring to have more opportunities than they had themselves.Hầu hết cha mẹ đều muốn con cái mình có nhiều cơ hội hơn chính mình ngày trước.

Số nhiều vẫn là offspring (không thêm s). Hợp với văn viết trang trọng; khi nói thường dùng children.

việc làm cha mẹ, thiên chức làm cha mẹ

the state of being a mother or father and the duties that come with it

• Many couples are delaying parenthood until their careers are more secure.Nhiều cặp đôi trì hoãn việc làm cha mẹ cho đến khi sự nghiệp vững vàng hơn.

Họ từ:

parent (danh từ), parental (tính từ)

Không đếm được. Riêng từng bên: motherhood (thiên chức làm mẹ), fatherhood (thiên chức làm cha).

việc nuôi dạy con cái

the process of looking after children and teaching them how to behave as they grow

• Child-rearing practices differ widely from one culture to another.Cách nuôi dạy con khác nhau rất nhiều giữa các nền văn hoá.

Trang trọng hơn bringing up children; hay gặp trong bài đọc và bài viết học thuật. Cũng viết childrearing.

(thuộc) cha mẹ, của cha mẹ

connected with being a parent or coming from a parent

• Young children should not go online without parental supervision.Trẻ nhỏ không nên lên mạng khi không có sự giám sát của cha mẹ.

Họ từ:

parent (danh từ), parenthood (danh từ)

Chỉ đứng trước danh từ. Đọc /pəˈrentl/, nhấn âm 2 (khác parent /ˈpeərənt/ nhấn âm 1).

(thuộc) người cha; bên nội

connected with a father, or related through the father's side of the family

• My paternal grandparents lived with us until I left for university.Ông bà nội sống cùng nhà tôi cho đến khi tôi đi học đại học.

Trái nghĩa:

maternal

Chỉ đứng trước danh từ. Nghỉ phép chăm con của người cha là paternity leave (không nói paternal leave).

(thuộc) người mẹ; bên ngoại

connected with a mother, or related through the mother's side of the family

• My maternal grandmother taught me most of the songs I still remember from childhood.Bà ngoại đã dạy tôi gần hết những bài hát tôi còn nhớ từ thuở nhỏ.

Trái nghĩa:

paternal

Chỉ đứng trước danh từ. Nghỉ thai sản là maternity leave. Khi nói chuyện thường ngày, on my mother's side (bên ngoại) tự nhiên hơn.

(thuộc) gia đình, giữa những người trong gia đình

connected with a family or with the relationships between its members

• In many Asian societies, familial obligations still shape major decisions such as where to live.Ở nhiều xã hội châu Á, bổn phận với gia đình vẫn chi phối những quyết định lớn như sống ở đâu.

Trang trọng hơn family dùng như tính từ (family support); hợp với văn viết học thuật. Đọc /fəˈmɪliəl/, nhấn âm 2.

cha / mẹ ruột (cha mẹ đẻ)

a mother or father who is genetically related to a child, not a step-parent or adoptive parent

• Some adopted children choose to search for their biological parents when they become adults.Một số người con nuôi chọn đi tìm cha mẹ ruột khi đã trưởng thành.

Đồng nghĩa:

birth parent

Dạng từ:

biological parents

Đối lập với adoptive parent (cha / mẹ nuôi) và step-parent (cha dượng / mẹ kế).

người giám hộ (người chịu trách nhiệm pháp lý chăm sóc trẻ)

a person who is legally responsible for looking after a child, often when the parents have died

• When her parents died, her aunt became her legal guardian.Khi bố mẹ cô mất, dì cô trở thành người giám hộ hợp pháp của cô.

Họ từ:

guardianship (danh từ)

Dạng từ:

guardians

sự nuôi dưỡng tạm thời trong một gia đình khác (khi cha mẹ ruột không thể chăm con)

a system in which a child lives with another family for a time because their parents cannot look after them

• Young people who grow up in foster care often need extra support when they reach adulthood.Người trẻ lớn lên trong các gia đình nuôi dưỡng tạm thời thường cần được hỗ trợ thêm khi đến tuổi trưởng thành.

Họ từ:

foster parent (danh từ), foster family (danh từ)

Không đếm được. Foster là nuôi tạm thời, khác adopt (nhận con nuôi hợp pháp, lâu dài). Động từ foster còn nghĩa 'thúc đẩy, vun đắp'.

mối dây gắn bó gia đình, tình thân

the feelings of loyalty and connection between the members of a family

• Strong family ties can protect young people from many social problems.Tình thân gia đình bền chặt có thể giúp người trẻ tránh xa nhiều vấn đề xã hội.

Đồng nghĩa:

family bonds

Luôn ở số nhiều trong nghĩa này.

cách các thành viên trong gia đình tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau

the patterns of behaviour and relationships between the members of a family

• The arrival of a second child can completely change the family dynamics.Sự ra đời của đứa con thứ hai có thể làm thay đổi hoàn toàn cách các thành viên trong nhà gắn kết với nhau.

dynamics ở đây là danh từ số nhiều, động từ chia số nhiều: the family dynamics are…

thứ tự sinh (con cả, con giữa, con út)

the position of a child among their brothers and sisters, for example the oldest or youngest

• Some psychologists believe that birth order influences a child's personality.Một số nhà tâm lý học cho rằng thứ tự sinh ảnh hưởng tới tính cách của trẻ.

Không đếm được. firstborn = con đầu lòng; the youngest child = con út.

mạng lưới hỗ trợ (người thân, bạn bè có thể nhờ cậy)

a group of relatives, friends or services that a person can rely on for help

• Grandparents are often an essential part of a young family's support network.Ông bà thường là phần không thể thiếu trong mạng lưới hỗ trợ của một gia đình trẻ.

Dạng từ:

support networks

tình thương, sự trìu mến

a feeling of liking and caring for someone, often shown through words or touch

• Children who receive plenty of affection tend to feel more secure.Trẻ được nhận nhiều tình thương thường cảm thấy an toàn hơn.

Họ từ:

affectionate (tính từ)

Cấu trúc: affection for someone. Không đếm được khi nói chung.

hoà thuận, êm ấm

friendly and peaceful, without arguments or disagreement

• A harmonious home gives children a sense of safety and stability.Một gia đình êm ấm cho trẻ cảm giác an toàn và ổn định.

Họ từ:

harmony (danh từ)

sự bất hoà, xích mích

disagreement and arguments that stop people living or working together peacefully

• Constant discord between parents can leave children feeling anxious and insecure.Sự bất hoà triền miên giữa cha mẹ có thể khiến trẻ lo âu và bất an.

Trái nghĩa:

harmony

Không đếm được, trang trọng.

xa cách, đã cắt đứt liên lạc (với người thân)

no longer in contact with a relative or partner because of an argument or problem

• He had been estranged from his father for years before they finally spoke again.Anh ấy đã cắt đứt liên lạc với bố nhiều năm trước khi hai người cuối cùng nói chuyện lại.

Họ từ:

estrangement (danh từ)

Cấu trúc: be estranged from someone. An estranged wife / husband = người vợ / chồng đang sống ly thân.

bất ổn, không lành mạnh (gia đình, mối quan hệ)

not working in a normal or healthy way, especially in the relationships between family members

• Growing up in a dysfunctional family can affect a person's relationships later in life.Lớn lên trong một gia đình bất ổn có thể ảnh hưởng tới các mối quan hệ của một người về sau.

Họ từ:

dysfunction (danh từ)

(thuộc) hôn nhân, vợ chồng

connected with marriage or with the relationship between a husband and wife

• Financial pressure is one of the most common causes of marital problems.Áp lực tài chính là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây trục trặc trong hôn nhân.

Chỉ đứng trước danh từ. Đọc /ˈmærɪtl/, đừng nhầm với martial /ˈmɑːʃl/ (thuộc võ thuật, quân sự).

việc sống chung như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn

the situation in which two people live together as a couple without being married

• Cohabitation before marriage has become increasingly common among young adults.Việc sống chung trước hôn nhân ngày càng phổ biến ở người trẻ.

Họ từ:

cohabit (động từ)

Từ trang trọng, hay dùng trong bài viết và số liệu xã hội; khi nói thường dùng live together. Nên trình bày với giọng trung lập.

sự tan vỡ gia đình (cha mẹ chia tay, các thành viên không còn gắn kết)

the situation in which a family stops living together or stops working well, often after divorce

• Some commentators link family breakdown to long working hours and financial stress.Một số nhà bình luận cho rằng tình trạng tan vỡ gia đình có liên quan đến giờ làm việc dài và áp lực tài chính.

Không đếm được. Với hôn nhân cũng nói the breakdown of a marriage (sự đổ vỡ hôn nhân).

êm thấm, hoà nhã (dù chia tay hay có tranh chấp)

friendly and polite, especially when people are ending a relationship or settling a disagreement

• An amicable divorce is far less damaging for children than a bitter legal battle.Một cuộc ly hôn êm thấm ít gây tổn thương cho trẻ hơn nhiều so với một cuộc chiến pháp lý gay gắt.

Họ từ:

amicably (trạng từ)

dễ dãi, buông lỏng (để con làm gì cũng được)

allowing children a lot of freedom and setting few rules or limits

• Critics argue that permissive parenting leaves children without clear limits.Những người phản đối cho rằng cách nuôi dạy dễ dãi khiến trẻ thiếu giới hạn rõ ràng.

Trái nghĩa:

strict

Ba kiểu nuôi dạy hay gặp trong bài đọc và bài viết: permissive (dễ dãi), authoritarian (độc đoán), authoritative (vừa nghiêm vừa ấm áp).

độc đoán, áp đặt (đòi hỏi vâng lời tuyệt đối)

demanding complete obedience and giving people little freedom or explanation

• Authoritarian parents expect obedience without question and rarely explain their rules.Cha mẹ độc đoán đòi con vâng lời tuyệt đối và hiếm khi giải thích các quy tắc của mình.

Đừng nhầm với authoritative /ɔːˈθɒrətətɪv/: authoritative parenting = đặt quy tắc rõ ràng nhưng vẫn lắng nghe, ấm áp. authoritarian còn dùng cho chế độ chính trị.

quyền tự chủ, sự tự quyết

the freedom to make your own decisions without being controlled by other people

• Gradually giving teenagers more autonomy helps them become responsible adults.Dần dần cho con tuổi teen thêm quyền tự quyết giúp các em trở thành người lớn có trách nhiệm.

Họ từ:

autonomous (tính từ)

Không đếm được. Trang trọng hơn independence.

tự lo liệu cho bản thân (không cần ai giúp)

to look after yourself and get what you need without help from other people

• Teaching children basic cooking skills prepares them to fend for themselves later.Dạy trẻ những kỹ năng nấu ăn cơ bản giúp các em sau này tự lo liệu được cho bản thân.

Dạng từ:

fend for themselves, fend for himself, fend for herself, fends for himself, fends for herself, fended for themselves, fending for themselves

Đại từ phản thân đổi theo chủ ngữ: fend for himself / herself / themselves.

uốn nắn, định hình (tính cách, suy nghĩ của ai)

to have a strong influence on the way someone's character or ideas develop

• Parents play a key role in moulding their children's attitudes towards money and work.Cha mẹ đóng vai trò then chốt trong việc định hình thái độ của con đối với tiền bạc và công việc.

Đồng nghĩa:

shape

Dạng từ:

moulds, moulded, moulding

Anh-Mỹ viết mold. Danh từ mould còn nghĩa 'khuôn' và 'nấm mốc' (nghĩa khác hẳn).

chu cấp, lo cho (gia đình) đủ ăn đủ mặc

to give someone, especially your family, the money, food and other things they need

• Many fathers still feel under pressure to provide for the whole family on their own.Nhiều người cha vẫn thấy áp lực phải một mình lo cho cả gia đình.

Dạng từ:

provides for, provided for, providing for

Khác provide something (cung cấp cái gì): provide for someone = nuôi, chu cấp cho ai.

dung hoà, cân bằng (hai việc khó đi cùng nhau)

to find a way for two different needs or demands to exist together successfully

• Many parents find it difficult to reconcile the demands of work and family life.Nhiều phụ huynh thấy khó dung hoà giữa đòi hỏi của công việc và cuộc sống gia đình.

Họ từ:

reconciliation (danh từ)

Dạng từ:

reconciles, reconciled, reconciling

Nghĩa thứ hai: làm lành, hoà giải (be reconciled with your father).

lợi ích tốt nhất (của ai đó)

what is most helpful and right for a person, especially a child, when a decision is made

• When parents divorce, courts must decide what is in the best interests of the child.Khi cha mẹ ly hôn, toà án phải xác định điều gì là tốt nhất cho đứa trẻ.

Luôn ở số nhiều, thường nằm trong cụm in the best interests of / in someone's best interests.

công tác bảo vệ trẻ em (khỏi bạo hành, bỏ rơi, xâm hại)

the work of keeping children safe from harm, abuse and neglect

• Schools, doctors and social workers all have a part to play in child protection.Nhà trường, bác sĩ và nhân viên công tác xã hội đều có phần trách nhiệm trong việc bảo vệ trẻ em.

Không đếm được; hay đứng trước danh từ khác như một tính từ (child protection services).

nghĩa vụ đạo đức, bổn phận về mặt đạo lý

a duty to do something because it is right, even though no law forces you to do it

• Many people feel that adult children have a moral obligation to care for their elderly parents.Nhiều người cho rằng con cái trưởng thành có nghĩa vụ đạo đức phải chăm sóc cha mẹ già.

Dạng từ:

moral obligations

Đối lập: a legal obligation (nghĩa vụ pháp lý). Rất hợp đề Writing Task 2 về việc chăm sóc cha mẹ già.

sự kính nể, nhường nhịn (với người lớn tuổi, bề trên)

polite respect for someone older or more important, often shown by accepting their views

• In traditional families, deference to elders is expected in every important decision.Trong các gia đình truyền thống, việc nghe theo người lớn tuổi được coi là lẽ đương nhiên ở mọi quyết định quan trọng.

Họ từ:

defer (động từ), deferential (tính từ)

Không đếm được, trang trọng. Cấu trúc: deference to someone / out of deference to someone.

đề cao cá nhân, coi trọng cái tôi hơn tập thể

valuing personal freedom and independence more than the needs of the group or family

• In more individualistic societies, young adults are often expected to leave the family home earlier.Ở những xã hội đề cao cá nhân hơn, người trẻ thường được mong đợi rời nhà bố mẹ sớm hơn.

Trái nghĩa:

collectivist

Họ từ:

individualism (danh từ)

đề cao tập thể, coi trọng gia đình và cộng đồng hơn cá nhân

valuing the needs of the family or group more than the wishes of each individual

• In collectivist cultures, decisions about marriage and careers often involve the whole family.Trong các nền văn hoá đề cao tập thể, quyết định về hôn nhân và nghề nghiệp thường có cả gia đình cùng bàn.

Trái nghĩa:

individualistic

Họ từ:

collectivism (danh từ)

Khi so sánh các nền văn hoá, nên giữ giọng trung lập, nêu cả ưu và nhược của mỗi bên.