Food & Agriculture – Bài 10: Academic language for essays on food and agriculture

(thuộc) nông nghiệp, ruộng đất (xã hội, nền kinh tế)

relating to farming and the ownership and use of farmland, especially in a society or economy

• Vietnam was once a largely agrarian society, but most of its economic output now comes from industry and services.Việt Nam từng là một xã hội chủ yếu làm nông nghiệp, nhưng phần lớn sản lượng kinh tế nay đến từ công nghiệp và dịch vụ.

trồng trọt được, canh tác được (đất)

used for, or suitable for, growing crops

• As cities expand, the amount of arable land available for rice is shrinking.Khi các thành phố mở rộng, diện tích đất canh tác dành cho lúa đang thu hẹp.

sự trồng trọt, canh tác

the process of preparing land and growing crops on it

• Rice cultivation requires large amounts of water and labour.Việc trồng lúa đòi hỏi rất nhiều nước và công lao động.

Họ từ:

cultivate (động từ), cultivated (tính từ)

Không đếm được.

bỏ hoá (ruộng để nghỉ, không trồng)

describing farmland that is left without crops for a period so that the soil can recover

• In the past, farmers left part of their land fallow each year to restore its fertility.Ngày trước, nông dân để một phần ruộng bỏ hoá mỗi năm cho đất hồi màu.

Nghĩa bóng: a fallow period = giai đoạn trì trệ, ít hoạt động.

cằn cỗi (đất)

not able to produce crops or plants, usually because the soil is too poor or too dry

• Years of overuse have left once-productive fields barren.Nhiều năm khai thác quá mức đã khiến những cánh đồng từng trù phú trở nên cằn cỗi.

Trái nghĩa:

fertile

đất nông nghiệp, đất canh tác

land that is used for growing crops or keeping animals

• Every year, large areas of farmland are lost to roads, factories and housing.Mỗi năm, nhiều diện tích đất nông nghiệp bị mất cho đường sá, nhà máy và nhà ở.

Không đếm được.

không có đất (canh tác)

owning no land, especially when you depend on farming for a living

• Landless families often have to work on other people's farms for very low wages.Những gia đình không có đất thường phải làm thuê trên ruộng người khác với tiền công rất thấp.

cải cách ruộng đất

changes to the laws about who owns farmland, usually giving land to the people who work on it

• In several Asian countries, land reform gave farmers their own plots and boosted production.Ở một số nước châu Á, cải cách ruộng đất đã trao cho nông dân mảnh ruộng riêng và thúc đẩy sản xuất.

Không đếm được.

sinh kế, kế sinh nhai

the way a person earns the money they need to live

• Millions of rural families depend on rice farming for their livelihood.Hàng triệu gia đình nông thôn sống dựa vào nghề trồng lúa.

Dạng từ:

livelihoods

kinh tế nông thôn

the businesses, jobs and income found in the countryside, many of them linked to farming

• Tourism and food processing can help diversify the rural economy.Du lịch và chế biến thực phẩm có thể giúp đa dạng hoá kinh tế nông thôn.

nông nghiệp hàng hoá, canh tác để bán

growing crops or raising animals mainly to sell for profit rather than to feed your own family

• The shift from subsistence to commercial farming has raised incomes but also increased risks.Việc chuyển từ canh tác tự cung tự cấp sang nông nghiệp hàng hoá đã nâng thu nhập nhưng cũng tăng rủi ro.

Trái nghĩa:

subsistence farming

Không đếm được.

cây trồng hàng hoá (trồng để bán)

a crop grown mainly to be sold, often abroad, rather than eaten by the farmer's family

• Coffee and pepper are important cash crops in the Central Highlands.Cà phê và hồ tiêu là những cây trồng hàng hoá quan trọng ở Tây Nguyên.

Dạng từ:

cash crops

đa dạng hoá cây trồng

growing a wider range of crops instead of depending on just one or two

• Crop diversification can protect farmers when the price of a single crop collapses.Đa dạng hoá cây trồng có thể bảo vệ nông dân khi giá của một loại cây sụp đổ.

Họ từ:

diversify (động từ)

Không đếm được.

bội thu, lớn hơn bình thường (vụ mùa)

much larger than usual, used especially about a harvest or crop

• A bumper harvest is not always good news, because prices often fall sharply.Một vụ mùa bội thu không phải lúc nào cũng là tin vui vì giá thường giảm mạnh.

Chỉ đứng trước danh từ. Danh từ bumper là cái cản (ô tô) — nghĩa khác.

tình trạng thừa ứ (hàng hoá, nông sản)

a situation in which there is much more of something available than people want to buy

• A glut of dragon fruit left growers with no choice but to sell at a loss.Thanh long thừa ứ khiến người trồng không còn cách nào khác ngoài bán lỗ.

Trái nghĩa:

shortage

Dạng từ:

gluts

bảo hiểm cây trồng

insurance that pays farmers if their crops are damaged by bad weather, pests or disease

• Crop insurance can protect farmers from losing everything after a single flood.Bảo hiểm cây trồng có thể giúp nông dân không mất trắng chỉ sau một trận lũ.

Không đếm được.

lạm phát giá lương thực, thực phẩm

a general rise in the prices of food over a period of time

• Governments sometimes cut import taxes on basic foods to bring down food inflation.Chính phủ đôi khi giảm thuế nhập khẩu các thực phẩm thiết yếu để kéo giảm lạm phát giá thực phẩm.

Không đếm được.

chủ quyền lương thực

the right of a people or country to decide how its own food is produced, traded and shared

• Supporters of food sovereignty argue that local farmers, not global companies, should decide what is grown.Những người ủng hộ chủ quyền lương thực cho rằng nông dân địa phương, chứ không phải các công ty toàn cầu, nên quyết định trồng gì.

Không đếm được. Food security nhấn việc đủ ăn; food sovereignty nhấn quyền tự quyết về lương thực.

(theo) thuyết Malthus (dân số tăng nhanh hơn lương thực)

related to the idea that population will grow faster than the food supply, leading to hunger

• So far, rising crop yields have proved Malthusian fears of mass starvation wrong.Cho đến nay, năng suất cây trồng tăng đã cho thấy nỗi lo kiểu Malthus về nạn đói hàng loạt là sai.

Từ tên nhà kinh tế học Thomas Malthus (1766–1834); luôn viết hoa chữ M.

sự phụ thuộc quá mức

the state of depending too much on one thing, so that problems follow if it fails

• An overreliance on imported fertiliser leaves farmers exposed to sudden price rises.Sự phụ thuộc quá mức vào phân bón nhập khẩu khiến nông dân dễ bị ảnh hưởng bởi các đợt tăng giá đột ngột.

Họ từ:

rely (động từ)

Luôn đi với giới từ on. Cũng viết over-reliance.

chuyển gen

containing genes that have been taken from another species

• Transgenic maize has been engineered to produce its own protection against certain insects.Ngô chuyển gen đã được tạo ra để tự sinh chất bảo vệ chống lại một số loại côn trùng.

Thuật ngữ khoa học, trang trọng hơn GM.

sự đa dạng di truyền (của giống cây trồng, vật nuôi)

the range of different genes within a species, which helps it survive diseases and changes in climate

• Relying on a handful of crop varieties reduces genetic diversity and increases the risk of disaster.Phụ thuộc vào một vài giống cây trồng làm giảm đa dạng di truyền và tăng nguy cơ thảm hoạ.

Không đếm được.

loài thụ phấn (ong, bướm…)

an insect or animal, such as a bee, that carries pollen between flowers so that plants can produce fruit

• Without pollinators such as bees, the yields of many fruit crops would fall sharply.Không có các loài thụ phấn như ong, năng suất của nhiều loại cây ăn quả sẽ giảm mạnh.

Họ từ:

pollinate (động từ), pollination (danh từ)

Dạng từ:

pollinators

phương thức canh tác, tập quán canh tác

the methods and habits that farmers use to grow crops and keep animals

• Changing farming practices could cut emissions without reducing food output.Thay đổi phương thức canh tác có thể giảm khí thải mà không làm giảm sản lượng lương thực.

Thường dùng số nhiều.

không bền vững

not able to continue at the same level because it uses up resources or causes too much damage

• Many experts believe that current levels of meat production are unsustainable.Nhiều chuyên gia cho rằng mức sản xuất thịt hiện nay là không bền vững.

Trái nghĩa:

sustainable

Họ từ:

unsustainably (trạng từ)

nguồn gốc, xuất xứ (thực phẩm)

the place something comes from, or the record of where it has been

• Shoppers are paying closer attention to the provenance of their meat and vegetables.Người mua ngày càng chú ý đến nguồn gốc xuất xứ của thịt và rau họ mua.

Không đếm được, trang trọng; cũng dùng cho đồ cổ, tác phẩm nghệ thuật.

thực phẩm, lương thực (cách nói trang trọng)

any substances used as food, especially basic items such as rice, flour or oil

• During the crisis, the government controlled the prices of basic foodstuffs.Trong khủng hoảng, chính phủ kiểm soát giá các mặt hàng thực phẩm thiết yếu.

Dạng từ:

foodstuff

Trang trọng, thường dùng số nhiều; số ít foodstuff.

ăn được

safe or suitable to eat

• Edible insects are a rich source of protein and need far less land than cattle.Côn trùng ăn được là nguồn đạm dồi dào và cần ít đất hơn nhiều so với bò.

Trái nghĩa:

inedible

ngon miệng, dễ ăn

having a pleasant or acceptable taste

• Food scientists are working to make insect-based products more palatable to Western consumers.Các nhà khoa học thực phẩm đang tìm cách làm sản phẩm từ côn trùng dễ ăn hơn với người tiêu dùng phương Tây.

Trái nghĩa:

unpalatable

Nghĩa bóng hay dùng trong bài luận: dễ chấp nhận (a more palatable solution).

thức ăn nuôi sống, nguồn sống

food and drink that keeps a person or animal alive and strong

• For many poor rural families, a small plot of land is their only source of sustenance.Với nhiều gia đình nông thôn nghèo, mảnh ruộng nhỏ là nguồn sống duy nhất.

Không đếm được, trang trọng.

(thuộc) ẩm thực, nấu nướng

connected with cooking or the preparation of food

• Each region of Vietnam has its own culinary traditions.Mỗi vùng miền Việt Nam có truyền thống ẩm thực riêng.

thủ công, làm theo cách truyền thống (quy mô nhỏ)

made in small amounts using traditional methods rather than by machines in a factory

• Artisanal fish sauce is made slowly in wooden barrels, unlike cheaper factory versions.Nước mắm truyền thống được ủ chậm trong thùng gỗ, khác với các loại công nghiệp rẻ hơn.

Họ từ:

artisan (danh từ)

vùng khó mua thực phẩm tươi, lành mạnh (với giá phải chăng)

an area, often poor, where it is hard to buy fresh, healthy food at a reasonable price

• People living in food deserts often rely on convenience stores that sell mostly packaged snacks.Người sống ở vùng khó mua thực phẩm tươi thường phải dựa vào cửa hàng tiện lợi bán chủ yếu đồ ăn vặt đóng gói.

Dạng từ:

food deserts

Desert /ˈdezət/ (sa mạc) — khác dessert (món tráng miệng).

kiếm đủ cái ăn cho gia đình

to earn enough money to buy the food your family needs

• Many farmers struggle to put food on the table when crop prices fall.Nhiều nông dân chật vật kiếm đủ cái ăn cho gia đình khi giá nông sản giảm.

Dạng từ:

puts food on the table, putting food on the table

ở quy mô công nghiệp, quy mô rất lớn

in very large amounts, using factory methods

• Chickens are now raised on an industrial scale, with thousands kept in a single shed.Gà nay được nuôi ở quy mô công nghiệp, hàng nghìn con trong một chuồng trại.

phó mặc cho, hoàn toàn phụ thuộc vào (thời tiết, thị trường)

completely controlled by something, without any power to protect yourself

• Farmers without irrigation are at the mercy of the weather.Nông dân không có thuỷ lợi phải phó mặc cho thời tiết.