Oceans & Water – Bài 10: Academic language for essays on oceans and water

uống được (đạt chuẩn nước uống)

(of water) clean and safe enough to drink

• Desalination plants turn seawater into potable water for millions of people.Các nhà máy khử mặn biến nước biển thành nước uống được cho hàng triệu người.

Trang trọng, kỹ thuật; văn thường dùng drinking water.

lây truyền qua nước

(of a disease) spread by drinking or touching water that contains harmful bacteria

• Better sanitation has sharply reduced waterborne diseases such as cholera and typhoid.Vệ sinh tốt hơn đã giảm mạnh các bệnh lây qua đường nước như tả và thương hàn.

Cũng viết water-borne. Nghĩa khác: vận chuyển bằng đường thuỷ (waterborne transport).

(thuộc) thuỷ sinh, sống dưới nước

living in, growing in or connected with water

• Even small changes in water temperature can harm aquatic ecosystems.Ngay cả thay đổi nhỏ về nhiệt độ nước cũng có thể gây hại cho hệ sinh thái thuỷ sinh.

kinh tế biển xanh (khai thác biển bền vững)

economic activity based on the sea, such as fishing, shipping and tourism, managed so that oceans stay healthy

• Developing a blue economy could create jobs while protecting coastal ecosystems.Phát triển kinh tế biển xanh có thể tạo việc làm đồng thời bảo vệ hệ sinh thái ven biển.

Không đếm được.

bi kịch của tài sản chung (ai cũng khai thác nên tài nguyên cạn kiệt)

a situation in which people using a shared resource for their own benefit end up destroying it for everyone

• Overfishing in international waters is a classic example of the tragedy of the commons.Đánh bắt quá mức ở vùng biển quốc tế là ví dụ điển hình của bi kịch tài sản chung.

Thường đi với the. Khái niệm được nhà sinh thái học Garrett Hardin phổ biến năm 1968.

muối bỏ bể, chẳng thấm vào đâu

an amount that is far too small to make any real difference to a large problem

• Banning plastic straws is a drop in the ocean compared with the amount of fishing gear dumped at sea.Cấm ống hút nhựa chỉ như muối bỏ bể so với lượng ngư cụ bị vứt xuống biển.

Anh-Mỹ: a drop in the bucket.

xoay chuyển tình thế

to make a bad situation start to improve after it has been getting worse

• Strict fishing limits have helped turn the tide for several endangered species.Giới hạn đánh bắt nghiêm ngặt đã giúp xoay chuyển tình thế cho một số loài nguy cấp.

Dạng từ:

turns the tide, turned the tide, turning the tide

Turn the tide on / against something: đẩy lùi một vấn đề.

sự thay đổi lớn, chuyển biến căn bản

a complete and important change in attitudes, behaviour or a situation

• There has been a sea change in public attitudes towards single-use plastics.Thái độ của công chúng với đồ nhựa dùng một lần đã có chuyển biến căn bản.

Thường dùng a sea change in something.

tràn ngập, ngập (thứ gì)

covered with water, or having far too much of something

• Some of the world's most beautiful beaches are now awash with plastic.Một số bãi biển đẹp nhất thế giới nay ngập tràn rác nhựa.

Không đứng trước danh từ: nói the beach is awash with…, không nói "an awash beach".

gắn bó chặt chẽ, không thể tách rời

so closely connected that one cannot be considered without the other

• The health of the oceans is inextricably linked to the health of the planet.Sức khoẻ của đại dương gắn liền không thể tách rời với sức khoẻ của hành tinh.

Cũng nói inextricably bound up with (gắn chặt với).

không có biên giới (ảnh hưởng lan khắp nơi)

to spread or have an effect across countries, ignoring national borders

• Ocean pollution knows no borders, so no country can solve it alone.Ô nhiễm đại dương không có biên giới, nên không nước nào có thể tự giải quyết một mình.

Dạng từ:

knows no borders

Cũng nói know no boundaries.

sự tích tụ, tích luỹ

the gradual increase of something as more is added over time

• The accumulation of plastic in ocean currents has created huge floating patches of waste.Sự tích tụ nhựa theo các dòng hải lưu đã tạo ra những mảng rác trôi nổi khổng lồ.

Họ từ:

accumulate (động từ)

Thường dùng the accumulation of something.

một cách bền vững

in a way that can continue for a long time without damaging the environment

• Consumers can help by buying only seafood that has been sustainably caught.Người tiêu dùng có thể góp sức bằng cách chỉ mua hải sản được đánh bắt bền vững.

hàng hoá hoá, biến thành hàng hoá

to treat something, such as water or nature, as a product that can be bought and sold for profit

• Critics argue that it is wrong to commodify water, which everyone needs to survive.Những người phản đối cho rằng biến nước – thứ ai cũng cần để sống – thành hàng hoá là sai.

Họ từ:

commodification (danh từ), commodity (danh từ)

Dạng từ:

commodifies, commodified, commodifying

của chung, lợi ích chung (thứ phục vụ mọi người)

something, such as clean water or air, that benefits everyone in society and should be available to all

• Many people believe clean water is a public good that should not be controlled by private companies.Nhiều người tin rằng nước sạch là của chung, không nên để công ty tư nhân kiểm soát.

For the public good = vì lợi ích chung. Trong kinh tế học, public good là "hàng hoá công cộng".

sự quản lý yếu kém, quản lý sai

bad or careless control of something, such as money or a natural resource

• The lake shrank mainly because of decades of water mismanagement, not just drought.Hồ bị thu hẹp chủ yếu do nhiều thập kỷ quản lý nước yếu kém, không chỉ vì hạn hán.

Họ từ:

mismanage (động từ)

Không đếm được.

sự dùng quá mức, lạm dụng

the use of something too much or too often, so that it is damaged or runs out

• The overuse of groundwater for farming is causing land to sink in some regions.Việc khai thác nước ngầm quá mức cho nông nghiệp đang khiến đất bị sụt lún ở một số vùng.

Họ từ:

overuse (động từ)

Danh từ đọc /ˌəʊvəˈjuːs/ (âm s), động từ đọc /ˌəʊvəˈjuːz/ (âm z).

bừa bãi, không chọn lọc

done without care or thought, so that it harms many people or things, not only the intended ones

• Indiscriminate fishing methods kill huge numbers of animals that nobody even wants to catch.Các phương pháp đánh bắt bừa bãi giết hại vô số động vật mà chẳng ai muốn bắt.

Họ từ:

indiscriminately (trạng từ)

ngăn chặn, ngăn ngừa (điều xấu xảy ra)

to prevent something bad or dangerous from happening

• Urgent investment in reservoirs and pipes is needed to avert a water crisis in the capital.Cần đầu tư khẩn cấp vào hồ chứa và đường ống để ngăn một cuộc khủng hoảng nước ở thủ đô.

Dạng từ:

averts, averted, averting

Hay đi với crisis, disaster, catastrophe, shortage. Avert your eyes = quay mặt đi (nghĩa khác).

cấp bách, cấp thiết

needing to be dealt with immediately because it is important

• Access to safe drinking water remains one of the most pressing issues in many developing countries.Tiếp cận nước uống an toàn vẫn là một trong những vấn đề cấp bách nhất ở nhiều nước đang phát triển.

thảm khốc, cực kỳ nghiêm trọng

extremely serious or bad

• If nothing is done, the consequences for low-lying coastal cities could be dire.Nếu không làm gì, hậu quả với các thành phố ven biển thấp trũng có thể rất thảm khốc.

gây tranh cãi

likely to cause strong disagreement between people

• Building large dams on shared rivers remains a highly contentious issue.Xây đập lớn trên các dòng sông chung vẫn là vấn đề gây nhiều tranh cãi.

Đồng nghĩa:

controversial

lỏng lẻo (luật lệ, kiểm soát)

not strict or careful enough about rules or standards

• Lax regulations allow some factories to pour waste into rivers with little risk of punishment.Quy định lỏng lẻo cho phép một số nhà máy xả thải ra sông mà hầu như không sợ bị phạt.

Trái nghĩa:

strict

tràn lan, hoành hành

spreading quickly and in an uncontrolled way

• Illegal fishing is rampant in waters where there are few patrol boats.Đánh bắt trái phép hoành hành ở những vùng biển có ít tàu tuần tra.

phối hợp, đồng lòng

done by several people or groups working together in a planned and determined way

• Only a concerted international effort can stop the decline of the world's fisheries.Chỉ có nỗ lực phối hợp của quốc tế mới chặn được đà suy giảm của nghề cá thế giới.

Hầu như chỉ đứng trước danh từ: concerted effort / action.

mạnh tay xử lý, siết chặt

to start dealing much more strictly with something illegal or harmful

• The authorities have promised to clamp down on illegal dumping along the coast.Chính quyền đã hứa sẽ mạnh tay xử lý việc đổ rác trái phép dọc bờ biển.

Họ từ:

clampdown (danh từ)

Dạng từ:

clamps down on, clamped down on, clamping down on

Danh từ: a clampdown on something.

bị đe doạ, đang lâm nguy (có thể mất)

at risk of being lost or harmed if things go wrong

• With millions of jobs at stake, governments cannot ignore the decline of coastal fisheries.Khi hàng triệu việc làm đang bị đe doạ, các chính phủ không thể làm ngơ trước sự suy giảm của nghề cá ven biển.

trách nhiệm, nghĩa vụ

the responsibility or duty to do something

• The onus should be on manufacturers, not consumers, to reduce plastic packaging.Trách nhiệm giảm bao bì nhựa nên thuộc về nhà sản xuất chứ không phải người tiêu dùng.

Luôn dùng the onus (on somebody to do something).

cấp thiết, bắt buộc

extremely important and needing to be done immediately

• It is imperative that countries sharing a river agree on how its water is used.Các nước chung một dòng sông nhất thiết phải thống nhất cách sử dụng nước của nó.

Sau it is imperative that dùng động từ nguyên mẫu: it is imperative that he act. Danh từ: a moral imperative.

sai lầm, lệch hướng (do nhận định sai)

based on poor judgement or a wrong understanding of a situation

• Draining wetlands to create building land is a misguided policy that only increases flood risk.Rút cạn vùng đất ngập nước để lấy đất xây dựng là chính sách sai lầm, chỉ làm tăng nguy cơ lũ lụt.

khả thi

able to work successfully in practice

• For many small island nations, desalination is the only viable source of fresh water.Với nhiều quốc đảo nhỏ, khử mặn là nguồn nước ngọt khả thi duy nhất.

Họ từ:

viability (danh từ)

ưu tiên

to decide that something is more important than other things and deal with it first

• During droughts, governments must prioritise drinking water over industrial use.Khi hạn hán, chính phủ phải ưu tiên nước uống hơn nước dùng cho công nghiệp.

Họ từ:

priority (danh từ)

Dạng từ:

prioritises, prioritised, prioritising

Anh-Mỹ viết prioritize.

có giá trị ràng buộc pháp lý

(of an agreement) that must be obeyed by law

• Campaigners want a legally binding treaty to cut plastic production worldwide.Các nhà vận động muốn có một hiệp ước ràng buộc pháp lý để cắt giảm sản xuất nhựa trên toàn thế giới.

rõ ràng, cụ thể (thấy được)

real and clear enough to be seen or measured

• Local clean-up campaigns have produced tangible results on several beaches.Các chiến dịch dọn dẹp ở địa phương đã mang lại kết quả rõ rệt trên nhiều bãi biển.

Trái nghĩa:

intangible

kém hiệu quả, gây lãng phí

wasting time, money or resources because it is not well organised or designed

• Inefficient irrigation systems lose a large share of water before it reaches the crops.Hệ thống tưới tiêu kém hiệu quả làm thất thoát phần lớn nước trước khi đến được cây trồng.

Họ từ:

inefficiency (danh từ)

cắt giảm, hạn chế

to reduce or limit something, especially an activity that is causing harm

• During severe droughts, farmers may be forced to curtail their use of irrigation water.Khi hạn hán nghiêm trọng, nông dân có thể buộc phải cắt giảm lượng nước tưới.

Dạng từ:

curtails, curtailed, curtailing

Trang trọng, gần nghĩa cut back on / restrict.