Science & Research – Bài 10: Academic language for describing research

(dựa trên) thực nghiệm

based on what is observed or measured rather than on theory alone

• There is little empirical evidence to support the claim that music improves memory.Có rất ít bằng chứng thực nghiệm ủng hộ nhận định rằng âm nhạc giúp cải thiện trí nhớ.

Họ từ:

empirically (trạng từ)

bình duyệt (đánh giá đồng cấp)

the checking of a research paper by other experts in the same field before it is published

• Every article in the journal goes through peer review before publication.Mọi bài báo trên tạp chí đều qua bình duyệt trước khi được đăng.

Họ từ:

peer-reviewed (tính từ)

tạp chí chuyên ngành

a serious magazine that publishes articles about research in a particular subject

• Her study was published in a leading scientific journal.Nghiên cứu của cô được đăng trên một tạp chí khoa học hàng đầu.

Dạng từ:

journals

Nghĩa khác: nhật ký.

sự công bố, xuất bản; ấn phẩm

the act of making research or writing available to the public, or something that has been published

• The results were checked several times before publication.Kết quả đã được kiểm tra nhiều lần trước khi công bố.

Họ từ:

publish (động từ)

Dạng từ:

publications

lặp lại (nghiên cứu, thí nghiệm) để kiểm chứng

to repeat a study or experiment to check whether the same results are obtained

• Other laboratories were unable to replicate the original results.Các phòng thí nghiệm khác không thể lặp lại được kết quả ban đầu.

Họ từ:

replication (danh từ)

Dạng từ:

replicated, replicates, replicating

có ý nghĩa thống kê

unlikely to have happened just by chance, according to mathematical tests

• The difference between the two groups was small but statistically significant.Khác biệt giữa hai nhóm nhỏ nhưng có ý nghĩa thống kê.

sự tương quan

a connection between two things in which one changes when the other changes

• The study found a strong correlation between sleep and exam performance.Nghiên cứu tìm thấy mối tương quan mạnh giữa giấc ngủ và kết quả thi.

Họ từ:

correlate (động từ)

Dạng từ:

correlations

quan hệ nhân quả

the process of one thing directly making another thing happen

• Remember that correlation does not prove causation.Hãy nhớ rằng tương quan không chứng minh được quan hệ nhân quả.

Câu quen thuộc: correlation does not imply causation.

mối liên hệ nhân quả

a connection in which one thing has been shown to be the direct cause of another

• Scientists have not yet established a causal link between the two conditions.Các nhà khoa học vẫn chưa xác lập được mối liên hệ nhân quả giữa hai tình trạng này.

Dạng từ:

causal links

phương pháp luận, hệ phương pháp nghiên cứu

the set of methods and principles used in a particular study or field

• Critics questioned the methodology of the study, especially the way participants were chosen.Những người phê bình đặt nghi vấn về phương pháp của nghiên cứu, nhất là cách chọn người tham gia.

Họ từ:

methodological (tính từ)

Dạng từ:

methodologies

sự chặt chẽ, nghiêm ngặt

great care and attention to detail to make sure that work is accurate

• The study lacks scientific rigour because it did not include a control group.Nghiên cứu thiếu sự chặt chẽ khoa học vì không có nhóm đối chứng.

Họ từ:

rigorous (tính từ)

Anh-Mỹ viết rigor.

sơ bộ, ban đầu

coming before the main part of something, and therefore not yet final

• Preliminary results suggest that the new method is faster, but more tests are needed.Kết quả sơ bộ cho thấy phương pháp mới nhanh hơn, nhưng cần thêm thử nghiệm.

dè dặt, chưa chắc chắn, tạm thời

not certain or final, and likely to change later

• The researchers offered only a tentative explanation for the unusual pattern.Các nhà nghiên cứu chỉ đưa ra một lời giải thích dè dặt cho quy luật bất thường này.

Họ từ:

tentatively (trạng từ)

chưa đi đến kết luận, chưa thuyết phục

not giving a clear result or answer

• The evidence remains inconclusive, so scientists are planning a larger trial.Bằng chứng vẫn chưa đủ để kết luận, nên các nhà khoa học đang lên kế hoạch cho một thử nghiệm lớn hơn.

Trái nghĩa:

conclusive

có tính kết luận, thuyết phục dứt khoát

proving something completely, so that there is no doubt left

• There is still no conclusive proof that the ancient structure was used to track the stars.Vẫn chưa có bằng chứng dứt khoát rằng công trình cổ đó từng được dùng để theo dõi các vì sao.

Trái nghĩa:

inconclusive

điểm bất thường

something that is different from what is normal or expected

• At first, the team thought the strange reading was an anomaly caused by faulty equipment.Ban đầu, nhóm nghiên cứu nghĩ con số lạ là một điểm bất thường do thiết bị hỏng.

Họ từ:

anomalous (tính từ)

Dạng từ:

anomalies

hiện tượng

an event or fact that can be observed, especially one that is unusual or hard to explain

• The northern lights are a natural phenomenon caused by particles from the Sun.Cực quang là một hiện tượng tự nhiên do các hạt đến từ Mặt Trời gây ra.

Dạng từ:

phenomena

Số nhiều: phenomena (không nói phenomenons).

kiểm chứng, xác minh

to check or prove that something is true or correct

• The results need to be verified by an independent laboratory.Kết quả cần được một phòng thí nghiệm độc lập kiểm chứng.

Họ từ:

verification (danh từ)

Dạng từ:

verified, verifies, verifying

bác bỏ (bằng lập luận, bằng chứng)

to prove with evidence or argument that an idea, claim or theory is wrong

• New data from the telescope appear to refute the earlier theory.Dữ liệu mới từ kính thiên văn dường như bác bỏ lý thuyết trước đó.

Dạng từ:

refuted, refutes, refuting

Trong văn nói, refute còn nghĩa là phủ nhận mạnh mẽ (chưa chắc có bằng chứng).

chứng minh là sai

to show with evidence that something is not true

• A single reliable experiment can be enough to disprove a long-accepted theory.Chỉ một thí nghiệm đáng tin cậy cũng có thể đủ để chứng minh một lý thuyết được chấp nhận lâu nay là sai.

Trái nghĩa:

prove

Dạng từ:

disproved, disproves, disproving

đưa ra căn cứ chứng minh

to provide evidence that shows a claim or statement is true

• The researchers were unable to substantiate their claim that the plant extract slows ageing.Các nhà nghiên cứu không thể chứng minh nhận định rằng chiết xuất từ cây này làm chậm lão hoá.

Họ từ:

unsubstantiated (tính từ)

Dạng từ:

substantiated, substantiates

đưa ra giả thuyết

to suggest a possible explanation for something that has not yet been proved

• The researchers hypothesised that birds use the Earth's magnetic field to find their way.Các nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng chim dùng từ trường Trái Đất để định hướng.

Họ từ:

hypothesis (danh từ)

Dạng từ:

hypothesised, hypothesises, hypothesising

Anh-Mỹ viết hypothesize.

định lượng

relating to amounts and numbers that can be measured

• Quantitative research uses numbers and statistics to test ideas.Nghiên cứu định lượng dùng con số và thống kê để kiểm tra các ý tưởng.

định tính

relating to qualities, opinions and experiences rather than to numbers

• The team also used qualitative methods, such as interviews, to understand people's feelings.Nhóm nghiên cứu cũng dùng phương pháp định tính như phỏng vấn để hiểu cảm nhận của mọi người.

nghiên cứu dọc (theo dõi lâu dài)

a study that follows the same group of people over a long period of time

• A longitudinal study followed the same children from birth until the age of thirty.Một nghiên cứu dọc đã theo dõi cùng một nhóm trẻ từ lúc sinh ra cho tới năm ba mươi tuổi.

Dạng từ:

longitudinal studies

tổng quan tài liệu

a summary and assessment of the published research that already exists on a topic

• Before designing the experiment, she carried out a literature review to see what was already known.Trước khi thiết kế thí nghiệm, cô thực hiện tổng quan tài liệu để xem những gì đã được biết.

Dạng từ:

literature reviews

trích dẫn, dẫn chứng

to mention a piece of research or a writer as a source or as evidence

• The paper has been cited by thousands of other researchers.Bài báo đã được hàng nghìn nhà nghiên cứu khác trích dẫn.

Họ từ:

citation (danh từ)

Dạng từ:

cited, cites, citing

tiên phong

introducing ideas or methods that have never been used before

• Her pioneering work on radioactivity changed the course of physics.Công trình tiên phong của bà về phóng xạ đã thay đổi hướng đi của vật lý học.

Họ từ:

pioneer (danh từ)

mang tính đột phá

very new and important, and likely to change the way people think

• The groundbreaking discovery of the structure of DNA in 1953 transformed biology.Khám phá mang tính đột phá về cấu trúc ADN năm 1953 đã làm thay đổi sinh học.

Cũng viết ground-breaking.

sự thay đổi mô thức, bước ngoặt tư duy

a complete change in the basic ideas or way of thinking about something

• The discovery that the Earth goes round the Sun represented a paradigm shift in astronomy.Phát hiện rằng Trái Đất quay quanh Mặt Trời là một bước ngoặt tư duy trong thiên văn học.

Dạng từ:

paradigm shifts

làm sáng tỏ

to make something easier to understand by giving new information about it

• The new fossils could shed light on how early humans lived.Những hoá thạch mới có thể làm sáng tỏ cách người tiền sử đã sống.

Dạng từ:

sheds light on, shedding light on, shed new light on

mở đường cho

to create the conditions that make a later development possible

• Early experiments with electricity paved the way for many modern inventions.Những thí nghiệm đầu tiên với điện đã mở đường cho nhiều phát minh hiện đại.

Dạng từ:

paved the way for, paves the way for, paving the way for

đi đầu, ở vị trí tiên phong trong

in the most important or most advanced position in an area of activity

• The university has been at the forefront of genetic research for decades.Trường đại học này đã đi đầu trong nghiên cứu di truyền suốt nhiều thập kỷ.

cơ bản, ẩn bên dưới (nguyên nhân, cơ chế)

real or basic, but not immediately obvious

• Scientists are still trying to understand the underlying mechanism that allows some animals to regrow lost limbs.Các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu cơ chế bên dưới cho phép một số loài vật mọc lại chi đã mất.

nghiên cứu ứng dụng

research that aims to solve practical problems rather than simply to increase knowledge

• Governments often prefer to fund applied research because its benefits are easier to see.Các chính phủ thường thích tài trợ nghiên cứu ứng dụng vì lợi ích của nó dễ thấy hơn.

Đối lập: pure research / basic research (nghiên cứu cơ bản, nhằm mở rộng hiểu biết).

hợp lý, nghe có vẻ đúng

seeming reasonable and likely to be true

• The theory sounds plausible, but it has never been tested properly.Lý thuyết này nghe có vẻ hợp lý, nhưng chưa bao giờ được kiểm chứng đúng cách.

Trái nghĩa:

implausible