Equality & Social Change – Bài 9: Social mobility & opportunity

sự dịch chuyển xã hội (khả năng thay đổi tầng lớp, vị thế trong xã hội)

the chance for people to move to a different social class or income level, especially a higher one

• Social mobility tends to be lower in countries where the gap between rich and poor is wide.Dịch chuyển xã hội thường thấp hơn ở những nước có khoảng cách giàu nghèo lớn.

Không đếm được.

sự đi lên về vị thế xã hội, khả năng thăng tiến trong xã hội

movement to a higher social class or to a better-paid, more respected position

• For many families, owning a home has long been a symbol of upward mobility.Với nhiều gia đình, sở hữu một ngôi nhà từ lâu đã là biểu tượng của sự đi lên trong xã hội.

Trái nghĩa:

downward mobility

Họ từ:

upwardly mobile (tính từ)

Không đếm được.

sự bình đẳng về cơ hội

the principle that everyone should have the same chance to succeed, whatever their background

• Equality of opportunity does not guarantee equal results, but it gives everyone a fair start.Bình đẳng về cơ hội không bảo đảm kết quả như nhau, nhưng nó cho mọi người một khởi đầu công bằng.

Không đếm được. Phân biệt với equality of outcome (bình đẳng về kết quả). Equal opportunities (bài 3) thường nói về tuyển dụng.

cơ hội trong đời (khả năng có học vấn, sức khoẻ, việc làm tốt)

a person's chances of having a good life, for example good health, education and a decent job

• A child's life chances should not depend on the area where they happen to be born.Cơ hội trong đời của một đứa trẻ không nên phụ thuộc vào nơi em tình cờ sinh ra.

Luôn ở số nhiều. Thuật ngữ hay gặp trong xã hội học và văn bản chính sách.

(thuộc) kinh tế – xã hội

relating to both a person's position in society and how much money they have

• People from lower socio-economic groups tend to have shorter and less healthy lives.Người thuộc các nhóm kinh tế – xã hội thấp hơn thường sống ngắn hơn và kém khoẻ mạnh hơn.

Cũng viết socioeconomic (không gạch nối), nhất là Anh-Mỹ.

địa vị xã hội

a person's position or rank in society compared with other people

• In some cultures, the job you do strongly affects your social status.Ở một số nền văn hoá, nghề nghiệp ảnh hưởng mạnh đến địa vị xã hội của bạn.

Không đếm được. Status symbol (biểu tượng địa vị) đã học ở chủ đề Kinh tế.

có đặc quyền, được ưu ái (nhờ giàu có, xuất thân)

having advantages and chances that most people do not have, often because of wealth or family

• Young people from privileged backgrounds often benefit from family contacts when looking for work.Người trẻ xuất thân từ gia đình có điều kiện thường được lợi từ các mối quan hệ của gia đình khi tìm việc.

Trái nghĩa:

underprivileged

Họ từ:

privilege (danh từ)

Privilege (danh từ) và underprivileged đã học ở chủ đề Giáo dục.

sự thiệt thòi (về hoàn cảnh xã hội, kinh tế)

a situation, such as poverty or poor health, that makes it harder for someone to succeed

• Early help for families can stop social disadvantage from being passed on to the next generation.Hỗ trợ sớm cho các gia đình có thể ngăn sự thiệt thòi về xã hội truyền sang thế hệ sau.

Họ từ:

disadvantaged (tính từ)

Dạng từ:

disadvantages

Nghĩa "hoàn cảnh thiệt thòi" thường không đếm được; nghĩa "nhược điểm" thì đếm được (advantages and disadvantages).

(xuất thân) bình dân, nghèo khó, địa vị thấp

from a low social position or a poor family; not rich or important

• He rose from humble beginnings to become one of the country's most respected judges.Ông đi lên từ xuất thân bình dân để trở thành một trong những thẩm phán được kính trọng nhất cả nước.

Nghĩa khác: khiêm tốn, khiêm nhường (tính cách) — là thẻ riêng ở thư viện.

sự may rủi khi sinh ra (hoàn cảnh xuất thân không do mình chọn)

the family, place or situation you are born into, which you did not choose or earn

• It seems unfair that an accident of birth can decide so much about a person's future.Thật bất công khi sự may rủi lúc sinh ra có thể quyết định nhiều đến thế về tương lai của một người.

Dạng từ:

accidents of birth

lợi thế xuất phát, sự khởi đầu thuận lợi hơn người khác

an advantage that helps someone to be more successful than others from the beginning

• Family connections can give young people a head start when they enter the job market.Các mối quan hệ gia đình có thể cho người trẻ lợi thế xuất phát khi bước vào thị trường lao động.

bước đệm, bàn đạp (để tiến tới vị trí tốt hơn)

something that helps you make progress towards a better position or goal

• For many young people from poor families, a first job is a stepping stone to a better life.Với nhiều người trẻ từ gia đình nghèo, công việc đầu tiên là bước đệm để có cuộc sống tốt hơn.

Đồng nghĩa:

springboard

Dạng từ:

stepping stones

Cũng viết stepping-stone.

nấc thang xã hội

the series of levels in society through which a person can rise to a higher position

• Education has traditionally been the main way for people to climb the social ladder.Giáo dục từ lâu là con đường chính để con người leo lên nấc thang xã hội.

từ nghèo khó trở nên giàu có, đổi đời

used to describe a person who starts life very poor and later becomes very rich

• Stories of people going from rags to riches are inspiring, but they are the exception rather than the rule.Những câu chuyện đổi đời từ nghèo khó thành giàu có rất truyền cảm hứng, nhưng chúng là ngoại lệ chứ không phải quy luật.

Dạng từ:

rags-to-riches

Đứng trước danh từ thì có gạch nối: a rags-to-riches tale.

tự thân lập nghiệp (giàu có, thành công nhờ chính sức mình)

having become rich or successful through your own hard work, not because of family money

• Self-made entrepreneurs often say that anyone can succeed, but critics argue this ignores luck and support.Các doanh nhân tự thân thường nói ai cũng có thể thành công, nhưng giới phê bình cho rằng điều này bỏ qua may mắn và sự hỗ trợ.

Thường đứng trước danh từ.

đi lên từng bước (từ vị trí thấp nhờ nỗ lực)

to move gradually from a low position to a higher one through hard work

• In the past, it was common to work your way up from the shop floor to a management role.Trước đây, việc đi lên từng bước từ công nhân xưởng đến vị trí quản lý là chuyện phổ biến.

Dạng từ:

worked her way up, worked his way up, worked their way up, working your way up

Đổi tính từ sở hữu theo chủ ngữ: she worked her way up, they worked their way up.

bất chấp khó khăn, dù khả năng thành công rất thấp

despite many difficulties that made success seem very unlikely

• Against the odds, she became the first person from her village to qualify as a doctor.Bất chấp mọi khó khăn, cô trở thành người đầu tiên trong làng có bằng bác sĩ.

Cũng nói against all (the) odds.

năng lực, thành tích thực sự (căn cứ để xét chọn)

the quality of being good or skilled enough to deserve something, such as a job or a place

• In a fair society, jobs should be given on merit rather than through personal connections.Trong một xã hội công bằng, việc làm nên được trao dựa trên năng lực chứ không phải qua quan hệ cá nhân.

Họ từ:

meritocracy (danh từ), meritocratic (tính từ)

Nghĩa này không đếm được. The merits of something = những ưu điểm của điều gì.

trọng năng lực (trao vị trí, phần thưởng theo tài năng và nỗ lực)

giving jobs, power or rewards to people because of their ability and effort, not their wealth or family

• Many people want to believe that their society is meritocratic, even when the evidence suggests otherwise.Nhiều người muốn tin rằng xã hội của họ trọng năng lực, kể cả khi bằng chứng cho thấy điều ngược lại.

Họ từ:

meritocracy (danh từ)

Danh từ meritocracy (chế độ trọng dụng nhân tài) đã học ở chủ đề Công việc.

ngang hàng, trong điều kiện như nhau

with the same rights, conditions or chances as someone else

• Removing names from job applications helps to put all candidates on an equal footing.Bỏ tên khỏi hồ sơ xin việc giúp đặt mọi ứng viên vào vị thế ngang nhau.

Gần nghĩa: on equal terms (bài 1).

mạng lưới quan hệ thân hữu (giữa những người cùng trường danh tiếng, cùng tầng lớp) giúp nhau có việc, địa vị

an informal system in which men from the same schools or social class help each other get good jobs

• Critics say the old boys' network still decides who gets the top jobs in some industries.Giới phê bình cho rằng mạng lưới thân hữu vẫn quyết định ai có được vị trí cao nhất ở một số ngành.

Cũng nói old boy network. Mang nghĩa phê phán: cơ hội dành cho người "cùng hội cùng thuyền" thay vì theo năng lực.

sự thiên vị

unfairly treating one person or group better than others, for example a friend or relative

• Clear and open hiring rules reduce the risk of favouritism.Quy định tuyển dụng rõ ràng, công khai làm giảm nguy cơ thiên vị.

Không đếm được. Anh-Mỹ viết favoritism. Thiên vị người thân (nepotism) đã học ở chủ đề Công việc.

trở ngại, rào cản (cần vượt qua)

a problem or difficulty that must be dealt with before you can make progress

• The cost of living in a big city is a major hurdle for talented young people from poorer regions.Chi phí sinh hoạt ở thành phố lớn là một trở ngại lớn với những người trẻ tài năng đến từ các vùng nghèo hơn.

Đồng nghĩa:

obstacle, barrier

Dạng từ:

hurdles

Nghĩa gốc: rào chắn trong môn chạy vượt rào.

phá vỡ vòng luẩn quẩn (nghèo đói, thiệt thòi lặp lại qua các thế hệ)

to stop a bad situation, such as poverty, from repeating itself, often from parents to children

• Good support in the early years can help families break the cycle of poverty.Hỗ trợ tốt trong những năm đầu đời có thể giúp các gia đình phá vỡ vòng luẩn quẩn của nghèo đói.

Dạng từ:

breaking the cycle, broke the cycle, broken the cycle

vốn văn hoá (hiểu biết, cách ứng xử, sở thích giúp ai thành công trong xã hội)

the knowledge, manners and tastes, often learned at home, that help a person succeed in society

• Children who visit museums and discuss the news at home build cultural capital that helps them later in life.Trẻ em được đi bảo tàng và bàn chuyện thời sự ở nhà tích luỹ được vốn văn hoá có ích cho các em về sau.

Không đếm được. Thuật ngữ xã hội học; vốn xã hội (social capital) đã học ở chủ đề Nhà ở & cộng đồng.

đợt thực tập không lương

a period of work experience in a company or organisation for which you receive no money

• An unpaid internship favours young people whose parents can support them financially.Thực tập không lương có lợi cho những người trẻ được cha mẹ hỗ trợ về tài chính.

Dạng từ:

unpaid internships

Hay bị phê phán vì chỉ người có điều kiện mới theo được.

rào cản giai cấp (giữa các tầng lớp xã hội)

a social difference that makes it hard for people from one class to mix with or move into another

• Mixed neighbourhoods and shared public spaces can help to break down class barriers.Các khu dân cư đa dạng và không gian công cộng chung có thể giúp phá bỏ rào cản giai cấp.

Dạng từ:

class barriers

Thường dùng số nhiều: class barriers.

(khẩu ngữ) sự giúp đỡ để tiến lên, cú hích

(informal) help that makes it easier for someone to improve their position or succeed

• Wealthy parents can give their children a leg up by paying for a house deposit or a new business.Cha mẹ giàu có thể tạo cú hích cho con bằng cách trả tiền đặt cọc mua nhà hoặc vốn mở doanh nghiệp.

Khẩu ngữ (Anh-Anh cũng viết leg-up); trong Writing nên thay bằng give somebody an advantage.