Language & Communication – Bài 7: Endangered languages

ngôn ngữ có nguy cơ biến mất

a language with so few speakers left that it may soon stop being used

• Many endangered languages are now spoken only by elderly people in remote villages.Nhiều ngôn ngữ có nguy cơ biến mất giờ chỉ còn người già ở các làng xa xôi nói.

Dạng từ:

endangered languages

tử ngữ (ngôn ngữ không còn người bản ngữ)

a language that no longer has any native speakers, although people may still study it

• Latin is a dead language, but it is still taught in some schools.Tiếng Latinh là tử ngữ nhưng vẫn được dạy ở một số trường.

Trái nghĩa:

living language

Dạng từ:

dead languages

sự biến mất (diệt vong) của một ngôn ngữ

the process by which a language loses all of its speakers and disappears

• Language death often happens when parents stop passing their language on to their children.Ngôn ngữ thường biến mất khi cha mẹ thôi truyền tiếng của mình cho con cái.

sự phục hồi, làm sống lại (một ngôn ngữ)

efforts to bring a language back into everyday use after the number of its speakers has fallen

• Welsh is often given as an example of successful language revitalisation.Tiếng xứ Wales thường được nêu làm ví dụ về việc phục hồi ngôn ngữ thành công.

Anh-Mỹ viết revitalization.

quyền ngôn ngữ (quyền được dùng tiếng mẹ đẻ)

the right of people to use their own language in education, the courts and public life

• Campaigners argue that language rights should include being taught in your mother tongue.Những người vận động cho rằng quyền ngôn ngữ nên bao gồm việc được học bằng tiếng mẹ đẻ.

ngôn ngữ thiểu số

a language spoken by a smaller group of people in a country where another language is the main one

• Many children in mountainous areas speak a minority language at home and Vietnamese at school.Nhiều trẻ em ở vùng núi nói ngôn ngữ thiểu số ở nhà và tiếng Việt ở trường.

Dạng từ:

minority languages

ngôn ngữ gốc của gia đình (với người sống xa quê hương)

the language of a family's original culture, used at home in a country where another language is dominant

• Many children of immigrants understand their heritage language but cannot read or write it.Nhiều con em người nhập cư hiểu ngôn ngữ gốc của gia đình nhưng không đọc viết được.

ngôn ngữ chiếm ưu thế

the language that is used most widely and has the most power in a society

• Young people often switch to the dominant language because it offers more job opportunities.Người trẻ thường chuyển sang ngôn ngữ chiếm ưu thế vì nó mở ra nhiều cơ hội việc làm hơn.

sự đa dạng ngôn ngữ

the existence of many different languages in one place or in the world

• Papua New Guinea is famous for its linguistic diversity, with hundreds of languages.Papua New Guinea nổi tiếng về sự đa dạng ngôn ngữ với hàng trăm thứ tiếng.

cộng đồng ngôn ngữ (nhóm người cùng nói một thứ tiếng)

a group of people who share the same language or the same way of speaking

• When a speech community becomes very small, its language is at serious risk.Khi một cộng đồng ngôn ngữ trở nên quá nhỏ, tiếng nói của họ gặp nguy cơ nghiêm trọng.

Dạng từ:

speech communities

hệ chữ viết

a set of written symbols used to record a language

• Vietnamese once used a writing system based on Chinese characters.Tiếng Việt từng dùng một hệ chữ viết dựa trên chữ Hán.

Dạng từ:

writing systems

bảng chữ cái

the set of letters used to write a language, arranged in a fixed order

• The modern Vietnamese alphabet uses Latin letters with extra marks for tones.Bảng chữ cái tiếng Việt hiện đại dùng chữ Latinh kèm dấu để ghi thanh điệu.

Họ từ:

alphabetical (tính từ)

Dạng từ:

alphabets

truyền thống truyền miệng

stories, songs and knowledge passed from person to person by speaking rather than writing

• Many languages without writing survive only through oral tradition.Nhiều ngôn ngữ không có chữ viết chỉ tồn tại nhờ truyền thống truyền miệng.

Dạng từ:

oral traditions

truyền lại (cho thế hệ sau)

to give knowledge, skills or a language to younger people in your family or community

• My grandmother tried to pass down our local dialect to all her grandchildren.Bà tôi cố truyền lại tiếng địa phương cho tất cả các cháu.

Dạng từ:

passes down, passed down, passing down

Hay dùng bị động: be passed down from parents to children.

ghi chép, lưu lại tư liệu

to record information about something in writing, sound or video so that it is kept

• Linguists are racing to document languages before their last speakers die.Các nhà ngôn ngữ học đang chạy đua lưu tư liệu các ngôn ngữ trước khi những người nói cuối cùng qua đời.

Họ từ:

documentation (danh từ)

Dạng từ:

documents, documented, documenting

kho lưu trữ

a collection of records, recordings or documents kept so that people can use them in the future

• The university has built a digital archive of songs recorded in endangered languages.Trường đại học đã xây một kho lưu trữ số gồm các bài hát thu bằng những ngôn ngữ sắp mất.

Dạng từ:

archives

thế giới quan

a particular way of understanding and thinking about the world

• Some people believe that when a language dies, a unique worldview disappears with it.Một số người tin rằng khi một ngôn ngữ mất đi, một thế giới quan độc đáo cũng biến mất theo.

sự mất ngôn ngữ (thôi dùng dần tiếng của mình)

the gradual process of a person or a community no longer using their own language

• Language loss can weaken the bond between grandparents and grandchildren.Việc mất ngôn ngữ có thể làm yếu đi sợi dây gắn kết giữa ông bà và cháu.

giảm dần, teo tóp dần

to become gradually smaller in number or amount

• The number of fluent speakers has dwindled to just a few hundred.Số người nói thành thạo đã giảm dần chỉ còn vài trăm.

Dạng từ:

dwindles, dwindled, dwindling

không có chữ viết

having no system of writing and existing only in spoken form

• Many of the world's languages are unwritten, which makes them harder to preserve.Nhiều ngôn ngữ trên thế giới không có chữ viết nên khó gìn giữ hơn.

Nghĩa khác: an unwritten rule = luật bất thành văn.

mất dần vị thế, bị lấn át

to become less popular, strong or important compared with something else

• Many minority languages are losing ground to English and national languages.Nhiều ngôn ngữ thiểu số đang dần bị tiếng Anh và các ngôn ngữ quốc gia lấn át.

Trái nghĩa:

gain ground

Dạng từ:

loses ground, losing ground, lost ground

sắp mất, đang hấp hối (ngôn ngữ trẻ em không còn học)

close to dying out, for example a language that children no longer learn

• A language is considered moribund when only older people still speak it.Một ngôn ngữ bị coi là sắp mất khi chỉ còn người già nói.